Standardowe wymiary desek w tartaku zależą od ich zastosowania. Do szalunków najczęściej wybiera się deski o grubości 25–32 mm, natomiast więźby, stropy i konstrukcje nośne wymagają sortowanego drewna konstrukcyjnego, zwykle w klasie C24. Łaty, kontrłaty i krawędziaki mają osobne, powtarzalne przekroje, ale większość tartaków może przygotować także materiał na indywidualne zamówienie.
Standard rynkowy a wymiar na zamówienie
W tartaku nie ma jednego uniwersalnego wymiaru deski budowlanej. „Standard” oznacza zwykle przekroje, które są często kupowane i dlatego bywają dostępne od ręki. Inne wymiary, nietypowe długości lub większe przekroje mogą wymagać osobnego przetarcia i ustalenia terminu realizacji.
Przy zakupie trzeba też rozróżnić drewno przeznaczone na tymczasowy szalunek od materiału, który będzie pracował jako element nośny. Deska szalunkowa jest najczęściej świeża, mokra i niesortowana. Drewno konstrukcyjne powinno być natomiast suszone komorowo, sortowane wytrzymałościowo i oznaczone klasą, na przykład C24.
Deski szalunkowe i deski budowlane
Deska szalunkowa tworzy formę dla betonu przy fundamentach, ścianach fundamentowych, stropach, schodach lub słupach. Nie musi mieć klasy C24, ponieważ po związaniu betonu nie pozostaje częścią konstrukcji. Najczęściej stosuje się tarcicę iglastą, nieobrzynaną albo częściowo obrobioną.
| Grubość | Typowe zastosowanie | Uwagi |
|---|---|---|
| 25 mm | Szalowanie ław i fundamentów | Popularna „calówka”, wystarczająca przy prostych i niższych formach |
| 32 mm | Szalowanie stropów i wyższych ścian fundamentowych | Sztywniejsza, mniej podatna na wybrzuszenia pod naporem betonu |
| 40–50 mm | Cięższe lub wielokrotnie używane szalunki | Stosowana wtedy, gdy projekt lub sposób podparcia wymaga większej sztywności |
Drewno do szalowania zwykle kupuje się jako świeże, ponieważ suszenie komorowe zwiększałoby koszt materiału, który i tak będzie miał kontakt z wodą i mokrym betonem. Po rozebraniu form deski można wysuszyć i wykorzystać ponownie, na przykład przy kolejnych pracach budowlanych.
Deska strugana ma gładszą i bardziej równą powierzchnię, ale nie jest automatycznie deską konstrukcyjną. Wymiar nominalny, na przykład 25 mm, może po struganiu zmniejszyć się o kilka milimetrów. Dokładna różnica zależy od zakresu obróbki, dlatego przed zakupem trzeba ustalić, czy podawany wymiar dotyczy materiału przed struganiem, czy gotowego elementu.
Drewno konstrukcyjne na więźby i stropy
Elementy nośne dobiera się nie tylko według przekroju, lecz także według parametrów wytrzymałościowych. Klasa C24 oznacza drewno sortowane pod względem wytrzymałości, którego charakterystyczna wytrzymałość na zginanie wynosi 24 N/mm², czyli 24 MPa. Taki materiał stosuje się między innymi w więźbach dachowych, stropach, budownictwie szkieletowym i jako legary.
| Przekrój | Typowe zastosowanie | Wymóg klasy C24 |
|---|---|---|
| 45 × 95 mm | Słupki i elementy lekkich konstrukcji szkieletowych | Tak, jeśli element pełni funkcję nośną |
| 45 × 145 mm | Słupki, belki i krokwie o mniejszym obciążeniu | Tak, przy zastosowaniu konstrukcyjnym |
| 60 × 120 mm | Belki, rygle i elementy więźby | Tak, po ocenie projektu |
| 100 × 100 mm | Słupy, podpory i mniejsze krawędziaki | Tak dla konstrukcji nośnej |
| 120 × 120 mm | Słupy i podpory o większym obciążeniu | Tak dla konstrukcji nośnej |
| 140 × 140 mm | Większe słupy i elementy podporowe | Tak dla konstrukcji nośnej |
| 200 × 200 mm | Masywne słupy, podpory i belki | Tak, zgodnie z projektem |
Drewno konstrukcyjne C24 jest zwykle suszone komorowo do wilgotności około 16–18%. Ogranicza to późniejsze paczenie, pękanie i zmianę wymiarów po wbudowaniu. Sam napis „kantówka” nie potwierdza jednak klasy wytrzymałości. Jeśli element ma przenosić obciążenia, trzeba poprosić o informację o sortowaniu i oznaczeniu materiału.
Przy większych rozpiętościach lub nietypowych obciążeniach projekt może przewidywać drewno klejone BSH zamiast litego. Nie należy zamieniać tych materiałów samodzielnie, ponieważ różnią się właściwościami, sposobem pracy i wymaganiami projektowymi.
Łaty i kontrłaty dachowe
Łata i kontrłata nie pełnią tej samej funkcji. Kontrłata biegnie wzdłuż krokwi, tworzy szczelinę wentylacyjną i wyrównuje płaszczyznę dachu. Łaty montuje się poprzecznie do krokwi lub kontrłat, a do nich mocuje się pokrycie dachowe.
| Element | Typowy wymiar | Funkcja |
|---|---|---|
| Kontrłata | 25 × 50 mm lub 25 × 60 mm | Wentylacja połaci i podparcie łat |
| Łata | 40 × 60 mm | Mocowanie dachówki lub innego pokrycia |
| Łata strugana | 38 × 58 mm lub 40 × 60 mm | Element o bardziej równych wymiarach i gładszej powierzchni |
Wymiary łat wynikają także z rozstawu krokwi, rodzaju pokrycia i zaleceń producenta. Impregnacja może zwiększyć odporność drewna, ale nie zastępuje właściwego przekroju ani poprawnego wykonania wentylacji dachu.
Jak zamawiać drewno w tartaku?
Przed złożeniem zamówienia przygotuj nie tylko listę przekrojów, lecz także informacje o wilgotności, obróbce i dostawie. Najlepiej potwierdzić je z tartakiem przed przyjazdem lub wyceną:
- Przeznaczenie materiału – określ, czy drewno będzie użyte na szalunek, więźbę, strop, słupy, łaty czy kontrłaty.
- Wilgotność drewna – zapytaj, czy materiał jest świeży, suszony naturalnie czy suszony komorowo.
- Klasa konstrukcyjna – przy elementach nośnych potwierdź sortowanie i klasę C24, zamiast zamawiać zwykłą kantówkę bez oznaczenia.
- Wymiar rzeczywisty – ustal, czy podany przekrój jest wymiarem surowym, czy gotowym po struganiu.
- Długości elementów – sprawdź, które długości są dostępne od ręki, a które wymagają cięcia na zamówienie.
- Transport – przy większej ilości zapytaj o dostawę samochodem z HDS i możliwość rozładunku w miejscu składowania.
- Forma wyceny – upewnij się, czy podana cena jest netto, czy brutto, oraz czy obejmuje cięcie, impregnację i transport.
Przy wyborze między drewnem mokrym a suszonym komorowo najważniejsze jest przeznaczenie materiału:
- Drewno świeże jest zwykle tańsze i wystarcza do tymczasowych szalunków.
- Drewno suszone komorowo ma stabilniejsze wymiary i jest właściwsze do konstrukcji montowanych na stałe.
- Drewno sortowane C24 ma potwierdzone parametry wytrzymałościowe, których nie zapewnia sama nazwa „kantówka”.
- Drewno strugane ma równiejszą powierzchnię, ale jego przekrój po obróbce może być mniejszy od wymiaru surowego.
Najbezpieczniej zamawiać materiał na podstawie projektu. Przy nietypowych przekrojach, dużych rozpiętościach lub zamianie drewna litego na klejone warto skonsultować decyzję z konstruktorem albo cieślą.
Standardowe wymiary ułatwiają szybki zakup, ale nie zastępują doboru do funkcji. Do szalunku najczęściej wystarczy świeża deska 25–32 mm, a do konstrukcji nośnej potrzebne są właściwy przekrój, suszenie i potwierdzona klasa C24.
